موجود است ، لغت از ما و معانى ازيشانست . « 1 » عتابى سه بار به بلاد عجم سفر كرد ، و كتب خزانه مرو و نشاپور را بخواند ، و داراى مولفات فراوان لغويست ، كه در عصر مامون بدربار عبد اللّه بن طاهر پوشنگى پناه برده بود . « 2 » اينكه در حدود 200 ه 815 م هم كتب‌خانهاى قديم در مرو و نشاپور موجود و محفوظ بود ، دلالت دارد برينكه اين مردم را بعلم و دانش ميلى و نشاطى بود . بارى خراسانيان و مردم افغانستان در تشكيل علوم نقلى اسلامى سهم بارز و مهمى دارند . ايشان يا از موالى تربيه شده در خاندانهاى تازى و كشورهاى عربى بودند ، و يا هم كسانى بوده‌اند ، كه در شهرها و روستاهاى اين سرزمين سكونت داشته و از علوم نقلى اسلامى بهره‌هاى كافى گرفته بودند . علم قراآت : چون قرآن عظيم اساس تمام زندگانى مسلمانان بود ، بنابر ان به حفظ و تدوين و خواندن آن توجهى كردند ، و پس از انكه مصحف عثمانى به ترتيبيكه امروز موجود است ، بامر حضرت عثمان خليفه سوم ، از روى نسخ معتمد جمع آمد ، آن را مطابق لهجهء عربى قريش نوشتند ، « 3 » و مصاحف ديگر را به امر حضرت عثمان بسوختند . « 4 » چون نسخهء مرتبهء مصحف عثمانى بشهرها و بلاد اسلامى فرستاده شد ، در مدت كمى مردم آن بلاد در قرائت آن به قاريانيكه مورد اعتماد ايشان بودند اقتفا كردند ، و اين قرائت‌ها شهرت يافت ، تا در نتيجه هفت گونه ( يا ده گونه ) قرائت بوجود آمد و امامان آن در مدينه : 1 / نافع بن ابى رويم عبد الرحمن ( متوفى 169 ه 785 م در مدينه ) 2 / يزيد بن قعقاع مخزومى ( از تابعين و مفتى مجتهد متوفى در مدينه 132 ه )

--> ( 1 ) - ضحى 1 / 180 بحوالت تاريخ بغداد طيفور 7 / 157 ( 2 ) - بروكلمان در تاريخ ادب عرب 2 / 36 ( 3 ) - تاريخ الاسلام السياسى / 3881 ( 4 ) - ابن اثير 3 / 46